<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<!DOCTYPE article
  PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.0 20120330//EN" "http://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.0/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article article-type="research-article" dtd-version="1.0" specific-use="sps-1.8" xml:lang="es" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink">
	<front>
		<journal-meta>
			<journal-id journal-id-type="publisher-id">biotecnia</journal-id>
			<journal-title-group>
				<journal-title>Biotecnia</journal-title>
				<abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Biotecnia</abbrev-journal-title>
			</journal-title-group>
			<issn pub-type="epub">1665-1456</issn>
			<publisher>
				<publisher-name>Universidad de Sonora, División de Ciencias Biológicas y de la Salud</publisher-name>
			</publisher>
		</journal-meta>
		<article-meta>
			<article-id pub-id-type="doi">10.18633/biotecnia.v26.2163</article-id>
			<article-id pub-id-type="publisher-id">00034</article-id>
			<article-categories>
				<subj-group subj-group-type="heading">
					<subject>Articles</subject>
				</subj-group>
			</article-categories>
			<title-group>
				<article-title>Primer registro de lesiones epiteliales sugerentes de fibropapilomatosis en tortugas Golfinas (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>) anidadoras en Baja California Sur, México</article-title>
				<trans-title-group xml:lang="en">
					<trans-title>First record of epithelial lesions suggestive of fibropapillomatosis in nesting olive ridley turtles (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>) in Baja California Sur, Mexico</trans-title>
				</trans-title-group>
			</title-group>
			<contrib-group>
				<contrib contrib-type="author">
					<name>
						<surname>Vega Hernández</surname>
						<given-names>Alexei</given-names>
					</name>
					<xref ref-type="aff" rid="aff1"><sup>1</sup></xref>
					<xref ref-type="aff" rid="aff2"><sup>2</sup></xref>
				</contrib>
				<contrib contrib-type="author">
					<contrib-id contrib-id-type="orcid">0000-0001-7902-6892</contrib-id>
					<name>
						<surname>Fernández-Sanz</surname>
						<given-names>Helena</given-names>
					</name>
					<xref ref-type="aff" rid="aff2b"><sup>2</sup></xref>
					<xref ref-type="aff" rid="aff3"><sup>3</sup></xref>
					<xref ref-type="aff" rid="aff4"><sup>4</sup></xref>
				</contrib>
				<contrib contrib-type="author">
					<name>
						<surname>Colin</surname>
						<given-names>Abilene</given-names>
					</name>
					<xref ref-type="aff" rid="aff5"><sup>5</sup></xref>
				</contrib>
				<contrib contrib-type="author">
					<contrib-id contrib-id-type="orcid">0000-0001-9872-5285</contrib-id>
					<name>
						<surname>Mancini</surname>
						<given-names>Agnese</given-names>
					</name>
					<xref ref-type="aff" rid="aff6"><sup>6</sup></xref>
				</contrib>
				<contrib contrib-type="author">
					<contrib-id contrib-id-type="orcid">0000-0002-1552-8217</contrib-id>
					<name>
						<surname>Guevara-Franco</surname>
						<given-names>José Alfredo</given-names>
					</name>
					<xref ref-type="aff" rid="aff7"><sup>7</sup></xref>
				</contrib>
				<contrib contrib-type="author">
					<contrib-id contrib-id-type="orcid">0000-0002-5219-5511</contrib-id>
					<name>
						<surname>Reséndiz</surname>
						<given-names>Eduardo</given-names>
					</name>
					<xref ref-type="aff" rid="aff2"><sup>2</sup></xref>
					<xref ref-type="aff" rid="aff4"><sup>4</sup></xref>
					<xref ref-type="aff" rid="aff8"><sup>8</sup></xref>
					<xref ref-type="corresp" rid="c1">*</xref>
				</contrib>
			</contrib-group>
			<aff id="aff1">
				<label>1</label>
				<institution content-type="original">Facultad de Medicina Veterinaria y Zootecnia, Universidad Autónoma Metropolitana, Unidad Xochimilco, Calzada del Hueso 1100, Coapa, Villa Quietud, Coyoacán, C.P. 04960, Ciudad de México, México. alexeivega15@gmail.com</institution>
				<institution content-type="normalized">Universidad Autónoma Metropolitana</institution>
				<institution content-type="orgdiv1">Facultad de Medicina Veterinaria y Zootecnia</institution>
				<institution content-type="orgname">Universidad Autónoma Metropolitana</institution>
				<addr-line>
					<named-content content-type="city">Ciudad de México</named-content>
				</addr-line>
				<country country="MX">Mexico</country>
				<email>alexeivega15@gmail.com</email>
			</aff>
			<aff id="aff2">
				<label>2</label>
				<institution content-type="original">Health Assessments in Sea Turtles from Baja California Sur (HastBCS), Villa de los Algodones 276, Col. Villas del Encanto, C.P. 23085, La Paz, Baja California Sur, México. </institution>
				<institution content-type="normalized">Health Assessments in Sea Turtles from Baja California Sur</institution>
				<institution content-type="orgname">Health Assessments in Sea Turtles from Baja California Sur</institution>
				<addr-line>
					<named-content content-type="city">La Paz</named-content>
					<named-content content-type="state">Baja California Sur</named-content>
				</addr-line>
				<country country="MX">México</country>
			</aff>
			<aff id="aff2b">
				<label>2</label>
				<institution content-type="original">Health Assessments in Sea Turtles from Baja California Sur (HastBCS), Villa de los Algodones 276, Col. Villas del Encanto, C.P. 23085, La Paz, Baja California Sur, México.</institution>
				<institution content-type="normalized">Health Assessments in Sea Turtles from Baja California Sur</institution>
				<institution content-type="orgname">Health Assessments in Sea Turtles from Baja California Sur</institution>
				<addr-line>
					<named-content content-type="city">La Paz</named-content>
					<named-content content-type="state">Baja California Sur</named-content>
				</addr-line>
				<country country="MX">México</country>
				<email>hfernandez.sn@gmail.com</email>
			</aff>
			<aff id="aff3">
				<label>3</label>
				<institution content-type="original">Departamento Académico de Ciencias Marinas y Costeras, Universidad Autónoma de Baja California Sur (UABCS), Carretera al sur Km 5.5, Col. El Mezquitito, C.P. 23080, La Paz, Baja California Sur, México. hfernandez.sn@gmail.com</institution>
				<institution content-type="normalized">Universidad Autónoma de Baja California Sur</institution>
				<institution content-type="orgdiv1">Departamento Académico de Ciencias Marinas y Costeras</institution>
				<institution content-type="orgname">Universidad Autónoma de Baja California Sur</institution>
				<addr-line>
					<named-content content-type="city">La Paz</named-content>
					<named-content content-type="state">Baja California Sur</named-content>
				</addr-line>
				<country country="MX">Mexico</country>
			</aff>
			<aff id="aff4">
				<label>4</label>
				<institution content-type="original">Honu Kai A.C., Mar quieto 330, Col. Miramar, C.P. 23085, La Paz, Baja California Sur, México. </institution>
				<institution content-type="normalized">Universidad Autónoma de Baja California Sur</institution>
				<institution content-type="orgname">Honu Kai A.C.</institution>
				<addr-line>
					<named-content content-type="city">La Paz</named-content>
					<named-content content-type="state">Baja California Sur</named-content>
				</addr-line>
				<country country="MX">Mexico</country>
			</aff>
			<aff id="aff5">
				<label>5</label>
				<institution content-type="original">ASUPMATOMA A.C. Blvd. Marina SN, Plaza Mariachis Local 24. Centro, C.P. 23450, Cabo San Lucas, Baja California Sur, México. asupmatoma@hotmail.com</institution>
				<institution content-type="normalized">ASUPMATOMA A.C.</institution>
				<institution content-type="orgname">ASUPMATOMA A.C.</institution>
				<addr-line>
					<named-content content-type="city">Cabo San Lucas</named-content>
					<named-content content-type="state">Baja California Sur</named-content>
				</addr-line>
				<country country="MX">México</country>
				<email>asupmatoma@hotmail.com</email>
			</aff>
			<aff id="aff6">
				<label>6</label>
				<institution content-type="original">Grupo Tortuguero de las Californias A.C., Calle 6 141, Col. Las Azaleas, C.P. 23098, La Paz, Baja California Sur, México. agnes@grupotortuguero.org</institution>
				<institution content-type="normalized">Grupo Tortuguero de las Californias A.C.</institution>
				<institution content-type="orgname">Grupo Tortuguero de las Californias A.C.</institution>
				<addr-line>
					<named-content content-type="city">La Paz</named-content>
					<named-content content-type="state">Baja California Sur</named-content>
				</addr-line>
				<country country="MX">México</country>
				<email>agnes@grupotortuguero.org</email>
			</aff>
			<aff id="aff7">
				<label>7</label>
				<institution content-type="original">Departamento Académico de Ciencia Animal y Conservación del Hábitat, Universidad Autónoma de Baja California Sur (UABCS), Carretera al sur Km 5.5, Col. El Mezquitito, C.P. 23080, La Paz, Baja California Sur, México. dacach@uabcs.mx</institution>
				<institution content-type="normalized">Universidad Autónoma de Baja California Sur</institution>
				<institution content-type="orgdiv1">Departamento Académico de Ciencia Animal y Conservación del Hábitat</institution>
				<institution content-type="orgname">Universidad Autónoma de Baja California Sur</institution>
				<addr-line>
					<named-content content-type="city">La Paz</named-content>
					<named-content content-type="state">Baja California Sur</named-content>
				</addr-line>
				<country country="MX">Mexico</country>
				<email>dacach@uabcs.mx</email>
			</aff>
			<aff id="aff8">
				<label>8</label>
				<institution content-type="original">Laboratorio de Investigación y Medicina de Organismos Acuáticos, Departamento Académico de Ciencia Animal y Conservación del Hábitat, Universidad Autónoma de Baja California Sur (UABCS), Unidad Académica Pichilingue, Carretera La Paz-Pichilingue km. 16.5 La Paz Baja California Sur, México. jeresendiz77@gmail.com </institution>
				<institution content-type="normalized">Universidad Autónoma de Baja California Sur</institution>
				<institution content-type="orgdiv2">Laboratorio de Investigación y Medicina de Organismos Acuáticos</institution>
				<institution content-type="orgdiv1">Departamento Académico de Ciencia Animal y Conservación del Hábitat</institution>
				<institution content-type="orgname">Universidad Autónoma de Baja California Sur</institution>
				<addr-line>
					<named-content content-type="city">La Paz</named-content>
					<named-content content-type="state">Baja California Sur</named-content>
				</addr-line>
				<country country="MX">Mexico</country>
				<email>jeresendiz77@gmail.com</email>
			</aff>
			<author-notes>
				<corresp id="c1">
					<label><sup>*</sup></label>Autor para correspondencia: Eduardo Reséndiz. Correo-e: <email>jeresendiz77@gmail.com</email>
				</corresp>
				<fn fn-type="conflict" id="fn1">
					<p><bold>CONFLICTO DE INTERES</bold></p>
					<p>Conflicto de interes Los autores declaran no tener conflicto de interés.</p>
				</fn>
			</author-notes>
			<!--<pub-date date-type="pub" publication-format="electronic">
				<day>31</day>
				<month>05</month>
				<year>2024</year>
			</pub-date>
			<pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
				<year>2024</year>
			</pub-date>-->
			<pub-date pub-type="epub-ppub">
				<year>2024</year>
			</pub-date>
			<volume>26</volume>
			<elocation-id>e2163</elocation-id>
			<history>
				<date date-type="received">
					<day>26</day>
					<month>09</month>
					<year>2023</year>
				</date>
				<date date-type="accepted">
					<day>04</day>
					<month>04</month>
					<year>2024</year>
				</date>
				<date date-type="pub">
					<day>01</day>
					<month>05</month>
					<year>2024</year>
				</date>
			</history>
			<permissions>
				<license license-type="open-access" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/" xml:lang="es">
					<license-p>Este es un artículo publicado en acceso abierto bajo una licencia Creative Commons</license-p>
				</license>
			</permissions>
			<abstract>
				<title>Resumen</title>
				<p>En este estudio, se identificaron y caracterizaron macroscópicamente lesiones proliferativas epiteliales presentes en tortugas golfinas (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>) anidadoras en playa El Suspiro, Baja California Sur, México, durante la temporada 2022. De junio a diciembre, se realizaron 123 recorridos diurnos y nocturnos. Durante este periodo se observaron 419 golfinas anidadoras, de las cuales 8 presentaron lesiones proliferativas epiteliales sugerentes de fibropapilomatosis. Estos 8 organismos midieron en promedio 66.43 ± 3.13 cm de largo curvo de caparazón y presentaron un total de 51 lesiones sugerentes de fibropapilomatosis, con grado 1, 2 y 3 de severidad. La prevalencia de tortugas con estas lesiones fue de 0.019 %, la tasa de incidencia de las lesiones fue de 0.069 y la incidencia acumulada fue de 0.019. La presencia de lesiones sugerentes de fibropapilomatosis en las tortugas golfinas anidadoras en esta zona indica un factor de riesgo adicional que puede contribuir al declive de las poblaciones de esta especie. La información generada sustenta la importancia de incluir las evaluaciones de salud en los monitoreos de tortugas marinas en México, ayuda a fortalecer los planes de manejo y a desarrollar nuevas estrategias de conservación para estos organismos y sus hábitats.</p>
			</abstract>
			<trans-abstract xml:lang="en">
				<title>Abstract</title>
				<p>In this study, epithelial proliferative lesions were macroscopically identified and characterized in olive ridley turtles (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>) nesting at El Suspiro beach, Baja California Sur, Mexico, during the 2022 nesting season. From June to December, 123 day and night surveys were carried out. During this period, 419 nesting female olive ridleys were observed, of which 8 presented epithelial proliferative lesions suggestive of fibropapillomatosis. These 8 organisms measured an average of 66.43 ± 3.13 cm in curved carapace length and presented a total of 51 lesions suggestive of fibropapillomatosis, with score 1, 2 and 3. The prevalence of turtles with these lesions was 0.019 %, the lesion incidence rate was 0.069, and the acumulative incidence was 0.019. The presence of fibropapillomatosis-like lesions in nesting olive ridley turtles in the region, represents an additional risk factor that may contribute to the populations decline of this species. The information generated supports the importance of including health assessments in sea turtle monitoring in Mexico, helps to strengthen management plans and develop new conservation strategies for these organisms and their habitats.</p>
			</trans-abstract>
			<kwd-group xml:lang="es">
				<title>Palabras clave:</title>
				<kwd>Anidación</kwd>
				<kwd>Fibropapilomatosis</kwd>
				<kwd>Pacífico oriental</kwd>
				<kwd>Tortugas marinas</kwd>
				<kwd>Tumores</kwd>
			</kwd-group>
			<kwd-group xml:lang="en">
				<title>Keywords:</title>
				<kwd>Eastern Pacific</kwd>
				<kwd>Fibropapillomatosis</kwd>
				<kwd>Nesting</kwd>
				<kwd>Sea turtles</kwd>
				<kwd>Tumors</kwd>
			</kwd-group>
			<counts>
				<fig-count count="5"/>
				<table-count count="2"/>
				<equation-count count="3"/>
				<ref-count count="33"/>
			</counts>
		</article-meta>
	</front>
	<body>
		<sec sec-type="intro">
			<title>Introducción</title>
			<p>Considerada la especie de tortuga marina más abundante en el mundo, la tortuga golfina (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>) está catalogada como vulnerable internacionalmente según la Lista Internacional para la Conservación de la Naturaleza (IUCN, por sus siglas en inglés) (<xref ref-type="bibr" rid="B1">Abreu-Grobois y Plotkin, 2008</xref>) y en peligro de extinción en México por la Norma Oficial Mexicana-059-Semarnat-2010 (<xref ref-type="bibr" rid="B23">SEMARNAT, 2018</xref>). Esta especie tiene un amplio rango geográfico de distribución en aguas tropicales y subtropicales de los océanos Pacífico, Atlántico e Índico. En el Pacífico oriental, la tortuga golfina se distribuye desde el noroeste de México hasta Chile, con las poblaciones reproductoras más importantes en México, Guatemala, El Salvador, Nicaragua y Costa Rica donde puede anidar de forma masiva o en solitario (<xref ref-type="bibr" rid="B7">Cáceres-Frías <italic>et al</italic>., 2022</xref>). Durante las últimas décadas, algunas poblaciones del Pacífico han experimentado descensos significativos. Junto con la captura incidental y dirigida, las amenazas infecciosas, como la Fibropapilomatosis (FP), son un factor cada vez más relevante en el declive de las poblaciones de tortugas marinas (<xref ref-type="bibr" rid="B3">Aguirre y Lutz, 2004</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B7">Cáceres-Frías <italic>et al</italic>., 2022</xref>). La FP es una enfermedad infecciosa y proliferativa asociada al alfaherpesvirus Quelonido 5 (ChHV5, por sus siglas en ingés) que puede afectar severamente a las tortugas marinas (<xref ref-type="bibr" rid="B2">Ackerman <italic>et al</italic>., 2012</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B29">Whitmore <italic>et al</italic>.<italic>,</italic> 2021</xref>). La FP se considera multifactorial y se caracteriza por la presencia de tumores benignos únicos o múltiples denominados fibropapilomas (FPs) que se desarrollan en la superfice epitelial de las tortugas infectadas y que pueden medir desde 0.1 cm a más de 30 cm (<xref ref-type="bibr" rid="B10">Herbst <italic>et al</italic>.<italic>,</italic> 1999</xref>). Se ha sugerido que el mecanismo de transmisión de FP es por contacto directo entre tortugas infectadas y tortugas susceptibles (<xref ref-type="bibr" rid="B10">Herbst <italic>et al</italic>.<italic>,</italic> 1999</xref>). Aunque la FP fue descrita inicialmente en tortugas verdes (<italic>Chelonia mydas</italic>) (<xref ref-type="bibr" rid="B24">Smith y Coates, 1938</xref>), y es la especie que con mayor frecuencia se ve afectada, la enfermedad ya se ha reportado en todas las especies de tortugas marinas, incluidos los híbridos, a nivel mundial (<xref ref-type="bibr" rid="B15">Mashkour <italic>et al</italic>.<italic>,</italic> 2021</xref>).</p>
			<p>Desde 1980, la FP ha aumentado drásticamente en diferentes regiones del mundo alcanzando una prevalencia del 50 % al 92 % (<xref ref-type="bibr" rid="B29">Whitmore <italic>et al</italic>., 2021</xref>). En México, la FP se ha reportado en tortuga lora (<italic>Lepidochelys kempii</italic>) en Rancho Nuevo, Tamaulipas (<xref ref-type="bibr" rid="B5">Barragán y Sarti, 1994</xref>), en tortuga laúd (<italic>Dermochelys coriacea</italic>) en la costa de Michoacán (<xref ref-type="bibr" rid="B11">Huerta <italic>et al</italic>., 2002</xref>), en tortugas golfinas en la costa de Colima y Oaxaca (<xref ref-type="bibr" rid="B9">Gámez <italic>et al</italic>., 2009</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B19">Reséndiz <italic>et al</italic>., 2015</xref>) y en tortugas verdes en Yucatán, Sinaloa, Veracruz y Baja California Sur (<xref ref-type="bibr" rid="B14">Maldonado-Gasca y Zapata, 2007</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B16">Mejía-Radillo <italic>et al</italic>., 2019</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B25">Suárez-Domínguez <italic>et al</italic>., 2020</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B20">Reséndiz <italic>et al</italic>., 2016</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B21">2019</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B22">2021</xref>). Los casos de FP en tortugas marinas en México han aumentado durante las últimas décadas, tanto en sitios de alimentación (juveniles y adultos) como en playas de anidación (hembras adultas), lo que implica un alto riesgo de infección para las diferentes poblaciones y especies de tortugas que convergen en las costas mexicanas. </p>
			<p>Este documento presenta las primeras descripciones de lesiones proliferativas sugerentes de FP en tortugas golfinas anidadoras en Baja California Sur, un sitio clave para la anidación de la especie en el Pacífico mexicano.</p>
		</sec>
		<sec sec-type="materials|methods">
			<title>Material y métodos</title>
			<p>Durante los meses de junio a diciembre de 2022 se realizaron 123 recorridos duirnos y nocturnos correspondientes a las actividades regulares del programa de monitoreo de anidación de tortugas golfinas en el campamento tortuguero ASUPMATOMA A.C. en la playa El Suspiro (8 km), ubicada en el municipio de Cabo San Lucas, Baja California Sur (desde Latitud 22.934968º - Longitud -110.045411º a Latitud 22.910839º - Longitud -110.021200º). Las tortugas fueron observadas anidando; inicialmente, se registró su ubicación geográfica con la aplicación “Polaris Navigation GPS” y se registró el sector (kilómetro 1-8) y zona de la playa (A, B o C) en el que se encontraron. Denominamos zona A a la franja intermareal (hasta la línea de pleamar), zona B al área dónde la arena superficial es más seca y zona C dónde comienza la vegetación o rocas (<xref ref-type="bibr" rid="B33">Zavaleta-Lizárraga y Morales-Mávil, 2013</xref>). </p>
			<p>Una vez finalizado el desove y la cobertura del nido, las tortugas fueron examinadas minuciosamente siguiendo una orientación cráneo-caudal (<xref ref-type="bibr" rid="B29">Paige-Karjian <italic>et al</italic>., 2021</xref>). Las regiones anatómicas donde se identificaron lesiones sugerentes de FP se registraron, y las lesiones se describieron macroscópicamente siguiendo los criterios propuestos por <xref ref-type="bibr" rid="B13">Jacobson <italic>et al</italic>. (1991)</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B4">Aguirre <italic>et al</italic>. (1999)</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B10">Herbst <italic>et al</italic>. (1999)</xref> y <xref ref-type="bibr" rid="B19">Reséndiz <italic>et al</italic>. (2015)</xref>. Adicionalmente, se utilizó una cinta métrica para obtener el tamaño de la lesión, se registró su grado de severidad según las clasificaciones de <xref ref-type="bibr" rid="B4">Aguirre <italic>et al</italic>. (1999)</xref> y <xref ref-type="bibr" rid="B30">Work y Balazs (1999)</xref>), y se tomaron fotos de las lesiones. Finalmente, se registró el largo curvo de caparazón (LCC) con una cinta métrica flexible (<xref ref-type="bibr" rid="B6">Bolten, 1999</xref>). </p>
			<p>Utilizando el software R 3.6.2® (Boston, Massachusetts, EE. UU.) se calculó la media y desviación estándar del LCC de las tortugas con lesiones sugerentes de FP. También se calculó la prevalencia de tortugas con lesiones sugerentes de FP, la Tasa de Incidencia (TI) y la Incidencia Acumulada (IA) (<xref ref-type="bibr" rid="B28">VanderWaal <italic>et al</italic>., 2017</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B27">Thrusfield, 2018</xref>):</p>
			<p>
				<disp-formula>
					<mml:math>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">P</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">v</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">l</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">c</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
						<mml:mfenced separators="|">
							<mml:mrow>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">%</mml:mi>
							</mml:mrow>
						</mml:mfenced>
						<mml:mo>=</mml:mo>
						<mml:mfrac>
							<mml:mrow>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">N</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">ú</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">m</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">v</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">c</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">l</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">g</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">t</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">P</mml:mi>
							</mml:mrow>
							<mml:mrow>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">N</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">ú</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">m</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">t</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">t</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">l</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">v</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
							</mml:mrow>
						</mml:mfrac>
					</mml:math>
				</disp-formula>
			</p>
			<p>
				<disp-formula>
					<mml:math>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">T</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">I</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">c</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">c</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
						<mml:mfenced separators="|">
							<mml:mrow>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">T</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">I</mml:mi>
							</mml:mrow>
						</mml:mfenced>
						<mml:mo>=</mml:mo>
						<mml:mfrac>
							<mml:mrow>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">N</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">ú</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">m</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">c</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">v</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
							</mml:mrow>
							<mml:mrow>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">S</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">m</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">t</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">l</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">p</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">l</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">b</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">l</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">f</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">m</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">t</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">l</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">p</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">f</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">l</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">t</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
							</mml:mrow>
						</mml:mfrac>
					</mml:math>
				</disp-formula>
			</p>
			<p>
				<disp-formula>
					<mml:math>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">I</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">c</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">c</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">A</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">c</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">m</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">l</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
						<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
						<mml:mfenced separators="|">
							<mml:mrow>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">I</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">A</mml:mi>
							</mml:mrow>
						</mml:mfenced>
						<mml:mo>=</mml:mo>
						<mml:mfrac>
							<mml:mrow>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">N</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">ú</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">m</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">v</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">c</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">l</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">g</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">t</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">P</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">p</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">t</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">m</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
							</mml:mrow>
							<mml:mrow>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">N</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">ú</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">m</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">v</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">l</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">b</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">l</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">g</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">t</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">F</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">P</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">l</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">p</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">b</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">l</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">c</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">ó</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">s</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">t</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">p</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic"> </mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">t</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">e</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">m</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">a</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">d</mml:mi>
								<mml:mi mathvariant="bold-italic">o</mml:mi>
							</mml:mrow>
						</mml:mfrac>
					</mml:math>
				</disp-formula>
			</p>
		</sec>
		<sec sec-type="results|discussion">
			<title>Resultados y discusión</title>
			<p>Durante la temporada 2022 en la playa El Suspiro se observaron un total de 419 tortugas golfinas anidadoras, de las cuales 8 presentaron lesiones proliferativas sugerentes de FP. Las tortugas lesionadas midieron en promedio 66.43 ± 3.13 cm de LCC. En total, presentaron 51 lesiones similares a FPs con grado 1, 2 y 3 de severidad. Los datos morfométricos de las tortugas, el kilómetro y la zona de playa donde se avistaron se muestran en la <xref ref-type="table" rid="t1">Tabla 1</xref>. Las características de las lesiones se describen en la <xref ref-type="table" rid="t2">Tabla 2</xref>. La prevalencia de tortugas con lesiones sugerentes de FP fue de 0.019 %, la Tasa de Incidencia (TI) fue de 0.069 y la Incidencia Acumulada (IA) fue de 0.019.</p>
			<p>
				<table-wrap id="t1">
					<label>Tabla 1</label>
					<caption>
						<title>Datos generales de avistamiento y talla de las tortugas golfinas (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>) con lesiones proliferativas sugerentes de FP en playa El Suspiro, Baja California Sur, México.
							 </title>
					</caption>
					<table frame="hsides" rules="groups">
						<colgroup>
							<col/>
							<col/>
							<col/>
							<col/>
							<col/>
						</colgroup>
						<thead>
							<tr>
								<th align="center" style="border-top: 1px solid; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">ID</th>
								<th align="center" style="border-top: 1px solid; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">Fecha (dd/mm/aaaa)</th>
								<th align="center" style="border-top: 1px solid; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">Kilómetro</th>
								<th align="center" style="border-top: 1px solid; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">Zona de playa</th>
								<th align="center" style="border-top: 1px solid; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">Largo curvo de caparazón (cm)</th>
							</tr>
						</thead>
						<tbody>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">T1</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">03/07/2022</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">2</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">A</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">65</td>
							</tr>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">T2</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">15/07/2022</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">6</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">B</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">67</td>
							</tr>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">T3</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">18/07/2022</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">6</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">C</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">67.5</td>
							</tr>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">T4</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">20/07/2022</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">7</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">B</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">70</td>
							</tr>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">T5</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">26/08/2022</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">1</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">B</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">68</td>
							</tr>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">T6</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">11/10/2022</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">2</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">B</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">60</td>
							</tr>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">T7</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">11/10/2022</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">1</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">B</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">65</td>
							</tr>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">T8</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">12/12/2022</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">2</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">B</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">69</td>
							</tr>
						</tbody>
					</table>
				</table-wrap>
			</p>
			<p>
				<table-wrap id="t2">
					<label>Tabla 2</label>
					<caption>
						<title>Descripción macroscópica de las lesiones proliferativas de tortugas golfinas (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>) anidadoras en playa El Suspiro, Baja California Sur, México.
							 </title>
					</caption>
					<table frame="hsides" rules="groups">
						<colgroup>
							<col/>
							<col/>
							<col/>
							<col/>
							<col/>
							<col/>
						</colgroup>
						<tbody>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: 1px solid; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">ID</td>
								<td align="center" style="border-top: 1px solid; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">No. de lesiones</td>
								<td align="center" style="border-top: 1px solid; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">Área anatómica</td>
								<td align="center" style="border-top: 1px solid; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">Características macroscópicas</td>
								<td align="center" style="border-top: 1px solid; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">Grado de severidad</td>
								<td align="center" style="border-top: 1px solid; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">Figura</td>
							</tr>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">T1</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">4</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">Cuello, flanco derecho, dorsal, proximal al borde del caparazón.</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">Tres lesiones proliferativas semicirculares sésiles de 0.7, 0.8 y 1 cm de diámetro. Una lesión proliferativa semicircular, sésil de 3 cm de diámetro. Firmes al tacto con superficie rugosa, de colores gris, blanco, rosa y morado.</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">1 y 2</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">No</td>
							</tr>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">T2</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">8</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">Ambos flancos del cuello dorsal, proximal al borde del caparazón.</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">Flanco izquierdo: 4 lesiones proliferativas nodulares y semicirculares ligeramente alargadas, sésiles de 1.7, 2, 2 y 1.8 cm de diámetro. Firmes al tacto con superficie rugosa, de colores gris, rosa y negro. Flanco derecho: 4 lesiones proliferativas verrugosas y semicirculares ligeramente alargadas, sésiles de 2, 1.3, 2 y 1.5 cm de diámetro. Firmes al tacto con superficie rugosa, de colores gris y rosa pálido.</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">1</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">No</td>
							</tr>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">T3</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">13</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">Flanco derecho del cuello, ambos hombros y base de ambas aletas anteriores.</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">Flanco izquierdo: múltiples lesiones (7) sésiles, verrugosas, nodulares, proliferativas, individuales (3) y agrupadas (4), de 2, 1.4, 2.1, 3, 2.7, 1.2, 1.9 cm de diámetro, firmes al tacto, con superficie rugosa, de color rosa pálido. Flanco derecho: 6 lesiones sésiles verrugosas, nodulares, proliferativas, individuales (2) y agrupadas (4) de 2.4, 1.7, 2.3, 2, 2.8, 2.7 cm de diámetro, firmes al tacto, con superficie rugosa, de color rosa pálido y gris.</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">1</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">No</td>
							</tr>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">T4</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">14</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">Ambos hombros. Izquierdo: centro del hombro. Derecho: proximal al cuello y borde del caparazón.</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">Hombro flanco izquierdo: agrupación de 8 lesiones sésiles, verrugosas, nodulares y proliferativas de 0.7, 1.1, 1, 0.8, 0.8, 1.3, 1.5, 1.2 cm de diámetro, firmes al tacto, con superficie rugosa y de color gris y negro. Hombro flanco derecho: agrupación de 6 lesiones sésiles verrugosas nodulares proliferativas de 0.8, 1, 0.9, 1, 1.1, 1.3 cm de diámetro, firmes al tacto, con superficie rugosa y de color gris y negro.</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">1</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">No</td>
							</tr>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">T5</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">9</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">Aleta anterior izquierda base y dorsal.</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">Nueve lesiones sésiles, verrugosas, nodulares, proliferativas, individuales (4) y agrupadas (5) de 2.5, 1.5, 2.2, 4, 2.1, 3.2, 3.7, 3.9, 3.2, 3.5 cm de diámetro, firmes al tacto, con superficie rugosa, de color rosa pálido y gris.</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">1</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">1</td>
							</tr>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">T6</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">1</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">Debajo del tercer escudo marginal derecho, proximal al borde del caparazón. </td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">Lesión proliferativa semicircular con morfología similar a una coliflor, de 8 cm de diámetro. Firme al tacto, con superficie rugosa, de un color rosa pálido/gris.</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">2</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">2a, 2b</td>
							</tr>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">T7</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">1</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">Hombro, flanco derecho, debajo del tercer escudo marginal derecho y proximal a la base de la aleta.</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">Lesión proliferativa, nodular, semicircular y sésil, de 12 cm de diámetro. Firme al tacto, con superficie rugosa y de color rosa/ grisáceo.</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">3</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: none; background-color: #e6e7e8">3</td>
							</tr>
							<tr>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">T8</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">1</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">Base dorsal de la aleta izquierda, adyacente al hombro.</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">Lesión proliferativa, nodular, semicircular y sésil, de 1 cm de diámetro. Firme al tacto, con superficie rugosa y de color rosa pálido.</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">1</td>
								<td align="center" style="border-top: none; border-bottom: 1px solid; background-color: #e6e7e8">4</td>
							</tr>
						</tbody>
					</table>
				</table-wrap>
			</p>
			<p>Las lesiones observadas coinciden anatómica y morfológicamente con los FPs previamente descritos a nivel mundial para diferentes especies de tortugas marinas (<xref ref-type="bibr" rid="B13">Jacobson <italic>et al</italic>., 1991</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B4">Aguirre <italic>et al</italic>., 1999</xref>), incluyendo tortugas golfinas anidadoras y juveniles en México (<xref ref-type="bibr" rid="B19">Reséndiz <italic>et al</italic>., 2015</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B21">2019</xref>) y tortugas negras en Baja California Sur (<xref ref-type="bibr" rid="B20">Reséndiz <italic>et al</italic>., 2016</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B21">2021</xref>). El diagnóstico morfológico indicó que las tortugas golfinas presentaron lesiones epiteliales proliferativas similares a FPs, grado 1 (n = 48), 2 (n = 2) y 3 (n = 1), sugerentes de FP. </p>
			<p>Las lesiones con grado de severidad 1 no representan un riesgo para que las tortugas realicen sus funciones básicas (<xref ref-type="bibr" rid="B30">Work y Balazs, 1999</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B32">Yetsko <italic>et al</italic>., 2021</xref>), pero se consideran hallazgos importantes dado que la enfermedad puede progresar y proliferar en otras regiones anatómicas. Cinco tortugas (T2, T3, T4, T5 y T8) presentaron lesiones nodulares y verrugosas con grado de severidad 1. Este tipo de lesiones indican que la FP estaba en progreso y podría desarrollarse rápidamente afectando a los organismos, que además pueden actuar como foco de contagio (<xref ref-type="bibr" rid="B10">Herbst <italic>et al</italic>., 1999</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B31">Work <italic>et al</italic>., 2020</xref>). </p>
			<p>Dos tortugas (T1 y T6) presentaron lesiones con grado de severidad 2, las cuales indican que los individuos están experimentando un proceso intermedio (moderado) de infección de FP. Esto sugiere que si la FP continúa progresando puede resultar en un deterioro de las funciones mecánicas, locomotoras y fisiológicas de las tortugas (<xref ref-type="bibr" rid="B10">Herbst <italic>et al</italic>., 1999</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B20">Reséndiz <italic>et al</italic>., 2021</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B32">Yetsko <italic>et al</italic>., 2021</xref>). En esta etapa, dependiendo de la ubicación, el tamaño y grado de severidad, las lesiones de FP pueden tener consecuencias fatales, especialmente cuando aparecen tumores perioculares o corneales que obstruyen la visibilidad de las tortugas o cuando las masas obstruyen el canal orofaríngeo, alterando el desempeño y los comportamientos normales de la especie, como la respiración y la alimentación (<xref ref-type="bibr" rid="B4">Aguirre <italic>et al</italic>., 1999</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B10">Herbst <italic>et al</italic>., 1999</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B20">Reséndiz <italic>et al</italic>., 2016</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B29">Withmore <italic>et al</italic>., 2021</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B32">Yetsko <italic>et al</italic>., 2021</xref>). Las lesiones con grado de severidad 2 observadas en las tortugas de este estudio se encontraron en el flanco derecho del cuello y debajo del tercer escudo marginal derecho, proximal al borde del caparazón, por lo que, a pesar de no comprometer directamente sus funciones vitales, su crecimiento podría ocasionar problemas de nado o flotabilidad (<xref ref-type="bibr" rid="B10">Herbst <italic>et al</italic>., 1999</xref>).</p>
			<p>Las lesiones con grado de severidad 3 generalmente se observan en tortugas debilitadas, varadas vivas y en casos graves moribundas, agonizantes o muertas. No obstante, también se puede presentar en organismos activos realizando sus funciones correspondientes a la etapa de su ciclo de vida (<xref ref-type="bibr" rid="B19">Reséndiz <italic>et al</italic>., 2015</xref>), como en la tortuga de este estudio (T7). A menudo las tortugas con FP grado 3 están emaciadas, debilitadas y/o caquécticas y presentan diversas anomalías en los analitos hematológicos, sugerentes de anemia por la cronicidad de la enfermedad y estimulación antigénica (<xref ref-type="bibr" rid="B31">Work <italic>et al</italic>., 2020</xref>). Las tortugas con FP grado 3 pueden mostrar problemas orgánicos que llevan a disfunciones sistémicas (<xref ref-type="bibr" rid="B31">Work <italic>et al</italic>., 2020</xref>), además de una serie de comorbilidades asociadas (p. ej. coinfecciones bacterianas, micóticas y/o parasitarias, íleo, problemas de flotabilidad, etc.) que pueden conducirlas a la muerte (<xref ref-type="bibr" rid="B17">Page-Karjian <italic>et al</italic>., 2020</xref>). </p>
			<p>La mayor proporción de tortugas con lesiones se encontraron en el Km 2 y zona B de la playa. Hasta la fecha, no existe mucha información sobre la relación entre la distribución espacio temporal de tortugas anidadoras y la manifestación clínica de FP. Los estudios indican que FP se presenta con mayor frecuencia en tortugas juveniles en zonas de congregación para alimentarse o para aparearse (<xref ref-type="bibr" rid="B3">Aguirre y Lutz, 2004</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B32">Yetsko <italic>et al</italic>., 2021</xref>), y aunque existen reportes de golfinas hembras anidadoras con FP en el mundo y México (<xref ref-type="bibr" rid="B4">Aguirre <italic>et al</italic>., 1999</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B19">Reséndiz <italic>et al</italic>., 2015</xref>), este tema ha sido abordado con poca frecuencia. De cualquier manera, <xref ref-type="bibr" rid="B17">Page-Karjian <italic>et al</italic>. (2020)</xref> y <xref ref-type="bibr" rid="B8">Farrel <italic>et al</italic>. (2021)</xref> proponen que el virus (ChHV5) asociado a la FP en tortugas marinas puede estar presente en las playas de anidación, y que si bien las hembras anidadoras podrían adquirirlo por contacto directo con fluidos de organismos enfermos con organismos susceptibles, la manifestación clínica de la enfermedad no corresponde a la zona de anidación, si no que dependerá de otros factores detonantes, tales como el cansancio por la actividad física durante la migración, la condición sanitaria de las tortugas, la inmunosupresión de los organismos, o la contaminación, entre otros (<xref ref-type="bibr" rid="B10">Herbst <italic>et al</italic>., 1999</xref>), además de la presencia del ChHV5 (<xref ref-type="bibr" rid="B2">Ackermann <italic>et al</italic>., 2012</xref>). </p>
			<p>Diversos autores han relacionado la presencia de tortugas enfermas de FP con la degradación ambiental de aguas costeras debido a impactos antropogénicos como las actividades urbanas, industriales y agrícolas (<xref ref-type="bibr" rid="B4">Aguirre <italic>et al</italic>., 1999</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B29">Whitmore <italic>et al</italic>., 2021</xref>). En otras partes del mundo, se reportan cada vez más tortugas marinas adultas y juveniles con FP en zonas de anidación y alimentación (<xref ref-type="bibr" rid="B17">Page-Karjian <italic>et al</italic>., 2020</xref>) lo que sugiere que la prevalencia de FP está incrementando a nivel mundial. En este estudio la prevalencia anual de tortugas con lesiones sugerentes de FP (0.019 %) fue baja con respecto a lugares como Florida, Hawai, Brasil y Puerto Rico en donde se han reportado prevalencias anuales del 3.2 %, 1.3 %, 2.95 % y 7.5 % (<xref ref-type="bibr" rid="B18">Patricio <italic>et al</italic>., 2011</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B26">Tagliolatto <italic>et al</italic>., 2016</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B31">Work <italic>et al</italic>., 2020</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B32">Yetsko <italic>et al</italic>., 2021</xref>) y donde la enfermedad representa una de las principales causas de muerte de tortugas marinas a nivel regional. En las zonas de alimentación de BCS la prevalencia de FP es de 0.2% (<xref ref-type="bibr" rid="B20">Reséndiz <italic>et al</italic>., 2021</xref>). A pesar de tener una prevalencia baja, en BCS y otras zonas de anidación y alimentación de tortugas marinas en México, los casos de FP son observados con mayor frecuencia, lo cual supone un factor de riesgo importante que puede tener consecuencias fatales para estos organismos (<xref ref-type="bibr" rid="B17">Page-Karjian <italic>et al</italic>., 2020</xref>). Es por ello que se está empezando a estudiar la enfermedad y reportar su prevalencia e incidencia en las diferentes especies de tortugas del país (<xref ref-type="bibr" rid="B19">Reséndiz <italic>et al</italic>., 2015</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B25">Suárez-Domínguez <italic>et al</italic>., 2020</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B20">Reséndiz <italic>et al</italic>., 2021</xref>). Por otra parte, la tasa de incidencia obtenida en este estudio representa el potencial instantáneo de cambio en el estado de salud por cada temporada de anidación. Este resultado indica que 0.069 tortugas podrían enfermarse diariamente durante la temporada de anidación en BCS. Comparado con Hawai (donde la FP es endémica) y Florida, donde se ha reportado una tasa de incidencia del 3.21 y 2.7 anual (<xref ref-type="bibr" rid="B31">Work <italic>et al</italic>., 2020</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B32">Yetsko <italic>et al</italic>., 2021</xref>), esto es, una tasa diaria de 0.009 y 0.007, la tasa de incidencia obtenida en este estudio sugiere un riesgo serio para las tortugas anidadoras de BCS. En este contexto, es importante resaltar que el número de individuos que pasan de un estado saludable a un estado de enfermedad durante cualquier periodo depende de tres factores: 1) del tamaño de la población, 2) de la amplitud del periodo de tiempo, y 3) del poder patógeno de la enfermedad sobre la población (<xref ref-type="bibr" rid="B28">VanderWaal <italic>et al</italic>., 2017</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B27">Thrusfield 2018</xref>). El cálculo de la Incidencia acumulada nos permitió inferir que en la temporada de anidación 2022 (7 meses), 0.019 tortugas tuvieron la probabilidad de enfermarse, presentar lesiones sugerentes de FP o de contraer FP, y que podría aumentar drásticamente cada año como se ha observado en Florida y Hawai (<xref ref-type="bibr" rid="B31">Work <italic>et al</italic>., 2020</xref>). Este cálculo es sumamente útil para comparar los diferentes riesgos a los que podrían enfrentarse los diferentes segmentos poblacionales de tortugas marinas en BCS.</p>
			<p>
				<fig id="f1">
					<label>Figure 1</label>
					<caption>
						<title>Nine sessile, verrucous, nodular, proliferative lesions, individual (four) and grouped (five). Firm to the touch, with a rough surface, pale pink and gray color, similar to FPs, suggestive of FP. Olive Ridley sea turtle (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>) nesting at El Suspiro beach, BCS, Mexico.
							</title>
					</caption>
					<graphic xlink:href="f1.jpg"/>
				</fig>
			</p>
			<p>
				<fig id="f2">
					<label>Figure 2a</label>
					<caption>
						<title>Semicircular proliferative lesion with morphology similar to a cauliflower, 8 cm in diameter. Firm to the touch, with a rough surface and a pale pink/gray color, similar to FPs, suggestive of FP. Olive Ridley sea turtle (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>) nesting at El Suspiro beach, BCS, Mexico.
							</title>
					</caption>
					<graphic xlink:href="f2_a.jpg"/>
				</fig>
			</p>
			<p>
				<fig id="f3">
					<label>Figure 2b</label>
					<caption>
						<title>Front shot. Semicircular proliferative lesion with morphology similar to a cauliflower, 8 cm in diameter. Firm to the touch, with a rough surface and a pale pink/gray color, similar to FPs, suggestive of FP. Olive Ridley sea turtle (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>) nesting at El Suspiro beach, BCS, Mexico.
							</title>
					</caption>
					<graphic xlink:href="f2_b.jpg"/>
				</fig>
			</p>
			<p>
				<fig id="f4">
					<label>Figure 3</label>
					<caption>
						<title>Proliferative, nodular, semicircular and sessile lesion, 12 cm in diameter. Firm to the touch, with a rough surface and a pink/grayish color, similar to FPs, suggestive of FP. Olive Ridley sea turtle (Lepidochelys olivacea) nesting at El Suspiro beach, BCS, Mexico.
							</title>
					</caption>
					<graphic xlink:href="f3.jpg"/>
				</fig>
			</p>
			<p>
				<fig id="f5">
					<label>Figure 4</label>
					<caption>
						<title>Proliferative, nodular, semicircular and sessile lesion, 1 cm in diameter, firm to the touch, with a rough, pale pink surface, similar to FPs, suggestive of FP. Olive Ridley sea turtle (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>) nesting at El Suspiro beach, BCS, Mexico.
							</title>
					</caption>
					<graphic xlink:href="f4.jpg"/>
				</fig>
			</p>
		</sec>
		<sec sec-type="conclusions">
			<title>Conclusiones</title>
			<p>La presencia de lesiones sugerentes de FP en tortugas golfinas anidadoras es un factor de riesgo adicional que puede contribuir al declive de las poblaciones de esta especie. La enfermedad se observa cada vez con mayor frecuencia en los sitios de agregación de tortugas marinas en el Pacífico mexicano, pudiendo propagarse rápidamente a otras zonas de anidación o alimentación. </p>
			<p>Para comprender mejor los patrones de infección y transmisión de FP en esta región, proponemos un programa de monitoreo de salud continuo que incluya el registro de información de individuos enfermos en sitios de alimentación y anidación para evaluar la prevalencia e incidencia de la enfermedad a nivel regional. </p>
			<p>Además, los estudios futuros deberán centrarse en caracterizar con más detalle los efectos citopáticos de las lesiones proliferativas y determinar la presencia de ChHV5, así como de otros patógenos. También recomendamos el estudio de los factores antropogénicos y ambientales que pueden contribuir a la propagación de la enfermedad, para que podamos comprender mejor la etiología, la patología y la epidemiología de la enfermedad en relación con las condiciones ecológicas. Esta información sustenta la importancia de incluir las evaluaciones de salud en los monitoreos de tortugas marinas en México, ayuda a fortalecer los planes de manejo y a desarrollar nuevas estrategias de conservación para estas especies y sus hábitats.</p>
		</sec>
	</body>
	<back>
		<ref-list>
			<title>Referencias</title>
			<ref id="B1">
				<mixed-citation>Abreu-Grobois, A., y Plotkin, P. (IUCN SSC Marine Turtle Specialist Group). 2008. <italic>Lepidochelys olivacea</italic>. The IUCN Red List of Threatened Species 2008: e.T11534A3292503. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T11534A3292503. en. Accessed on 25 June 2023.</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="book">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Abreu-Grobois</surname>
							<given-names>A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Plotkin</surname>
							<given-names>P.</given-names>
						</name>
						<collab>IUCN SSC Marine Turtle Specialist Group</collab>
					</person-group>
					<year>2008</year>
					<source>Lepidochelys olivacea</source>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T11534A3292503</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B2">
				<mixed-citation>Ackermann, M., Koriabine, M., Hartmann-Fritsch, F., Jong, P.J., Lewis, T.D., Schetle N., Work T.M., Dagenais, J., Balazs, G.H., y Leong, J.A. 2012. The genome of Chelonid Herpesvirus 5 harbors atypical genes. <italic>PLoS ONE</italic> 7(10), e46623. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0046623</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Ackermann</surname>
							<given-names>M.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Koriabine</surname>
							<given-names>M.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Hartmann-Fritsch</surname>
							<given-names>F.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Jong</surname>
							<given-names>P.J.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Lewis</surname>
							<given-names>T.D.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Schetle N.</surname>
							<given-names>Work T.M.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Dagenais</surname>
							<given-names>J.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Balazs</surname>
							<given-names>G.H.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Leong</surname>
							<given-names>J.A.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2012</year>
					<article-title>The genome of Chelonid Herpesvirus 5 harbors atypical genes</article-title>
					<source>PLoS ONE</source>
					<volume>7</volume>
					<issue>10</issue>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.1371/journal.pone.0046623</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B3">
				<mixed-citation>Aguirre, A.A., y Lutz, P. 2004. Marine turtles as sentinels of ecosystem health: Is Fibropapillomatosis an indicator? <italic>EcoHealth</italic> 1(3): 275-283. https://link.springer.com/article/10.1007/s10393-004-0097-3</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Aguirre</surname>
							<given-names>A.A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Lutz</surname>
							<given-names>P.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2004</year>
					<article-title>Marine turtles as sentinels of ecosystem health: Is Fibropapillomatosis an indicator?</article-title>
					<source>EcoHealth</source>
					<volume>1</volume>
					<issue>3</issue>
					<fpage>275</fpage>
					<lpage>283</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.1007/s10393-004-0097-3</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B4">
				<mixed-citation>Aguirre, A.A., Spraker, T.R., Chaves, A., Toit, L., Eure, W., y Balazs, G.H. 1999. Pathology of fibropapillomatosis in olive ridley turtles nesting in Costa Rica. <italic>Journal of Aquatic Animal Health</italic> 11(3): 283-289. https://doi.org/10.1577/1548-8667(1999)011&lt;0283:POFIOR&gt;2.0.CO;2</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Aguirre</surname>
							<given-names>A.A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Spraker</surname>
							<given-names>T.R.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Chaves</surname>
							<given-names>A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Toit</surname>
							<given-names>L.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Eure</surname>
							<given-names>W.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Balazs</surname>
							<given-names>G.H.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>1999</year>
					<article-title>Pathology of fibropapillomatosis in olive ridley turtles nesting in Costa Rica</article-title>
					<source>Journal of Aquatic Animal Health</source>
					<volume>11</volume>
					<issue>3</issue>
					<fpage>283</fpage>
					<lpage>289</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.1577/1548-8667(1999)011&lt;0283:POFIOR&gt;2.0.CO;2</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B5">
				<mixed-citation>Barragan, A.R., y Sarti, M.L. 1994. A possible case of fibropapilloma in Kemp’s ridley turtle <italic>(Lepidochelys kempii)</italic>. Marine Turtle Newsletter 67(1): 28. <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn67/mtn67p27.shtml">http://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn67/mtn67p27.shtml</ext-link>
				</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Barragan</surname>
							<given-names>A.R.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Sarti</surname>
							<given-names>M.L.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>1994</year>
					<article-title>A possible case of fibropapilloma in Kemp’s ridley turtle (Lepidochelys kempii)</article-title>
					<source>Marine Turtle Newsletter</source>
					<volume>67</volume>
					<issue>1</issue>
					<fpage>28</fpage>
					<lpage>28</lpage>
					<ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn67/mtn67p27.shtml">http://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn67/mtn67p27.shtml</ext-link>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B6">
				<mixed-citation>Bolten, A. 1999. Techniques for measuring sea turtles. In: Research and Management Techniques for the Conservation of Sea Turtles, p. 126. Eckert, K., Bjorndal, K., Abreu-Grobois, A., Donnelly, M., Eds., Washington, DC, USA. IUCN/SSC Marine Turtle Specialist Group Publication no. 4. <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1999-076.pdf">https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1999-076.pdf</ext-link>
				</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="book">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Bolten</surname>
							<given-names>A.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>1999</year>
					<chapter-title>Techniques for measuring sea turtles</chapter-title>
					<source>Research and Management Techniques for the Conservation of Sea Turtles</source>
					<fpage>126</fpage>
					<lpage>126</lpage>
					<ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1999-076.pdf">https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1999-076.pdf</ext-link>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B7">
				<mixed-citation>Cáceres-Farias, L., Reséndiz, E., Espinoza, J., Fernández-Sanz, H., y Alfaro-Núñez, A. 2022. Threats and vulnerabilities for the globally distributed olive ridley (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>) sea turtle: A historical and current status evaluation. <italic>Animals</italic> 12, 1837. https://doi.org/10.3390/ani12141837.</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Cáceres-Farias</surname>
							<given-names>L.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Reséndiz</surname>
							<given-names>E.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Espinoza</surname>
							<given-names>J.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Fernández-Sanz</surname>
							<given-names>H.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Alfaro-Núñez</surname>
							<given-names>A.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2022</year>
					<article-title>Threats and vulnerabilities for the globally distributed olive ridley (Lepidochelys olivacea) sea turtle: A historical and current status evaluation</article-title>
					<source>Animals</source>
					<volume>12</volume>
					<fpage>1837</fpage>
					<lpage>1837</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.3390/ani12141837</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B8">
				<mixed-citation>Farrell, J.A., Yetsko, K., Whitmore, L., Whilde, J., Eastman, C.B., Ramia, D.R., Thomas, R., Linser, P., Creer, S., Burkhalter, B., Schniltzer, C. y Duffy D.J. 2021. Environmental DNA monitoring of oncogenic viral shedding and genomic profiling of sea turtle fibropapillomatosis reveals unusual viral dynamics. <italic>Communications biology</italic> 4(1), 565. 10.1038/s42003-021-02085-2</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Farrell</surname>
							<given-names>J.A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Yetsko</surname>
							<given-names>K.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Whitmore</surname>
							<given-names>L.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Whilde</surname>
							<given-names>J.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Eastman</surname>
							<given-names>C.B.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Ramia</surname>
							<given-names>D.R.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Thomas</surname>
							<given-names>R.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Linser</surname>
							<given-names>P.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Creer</surname>
							<given-names>S.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Burkhalter</surname>
							<given-names>B.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Schniltzer</surname>
							<given-names>C.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Duffy</surname>
							<given-names>D.J.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2021</year>
					<article-title>Environmental DNA monitoring of oncogenic viral shedding and genomic profiling of sea turtle fibropapillomatosis reveals unusual viral dynamics</article-title>
					<source>Communications biology</source>
					<volume>4</volume>
					<issue>1</issue>
					<fpage>565</fpage>
					<lpage>565</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.1038/s42003-021-02085-2</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B9">
				<mixed-citation>Gámez, V.S., García, M.J.L., Osorio, S.D., Vázquez, G.J.L., y Constantino, F. 2009. Patología de las tortugas marinas (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>) que arribaron a las playas de Cuyutlán, Colima, México. <italic>Veterinaria México</italic> 40(1): 69-78. <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://www.scielo.org.mx/pdf/vetmex/v40n1/v40n1a7.pdf">https://www.scielo.org.mx/pdf/vetmex/v40n1/v40n1a7.pdf</ext-link>
				</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Gámez</surname>
							<given-names>V.S.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>García</surname>
							<given-names>M.J.L.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Osorio</surname>
							<given-names>S.D.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Vázquez</surname>
							<given-names>G.J.L.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Constantino</surname>
							<given-names>F.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2009</year>
					<article-title>Patología de las tortugas marinas (Lepidochelys olivacea) que arribaron a las playas de Cuyutlán, Colima, México</article-title>
					<source>Veterinaria México</source>
					<volume>40</volume>
					<issue>1</issue>
					<fpage>69</fpage>
					<lpage>78</lpage>
					<ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://www.scielo.org.mx/pdf/vetmex/v40n1/v40n1a7.pdf">https://www.scielo.org.mx/pdf/vetmex/v40n1/v40n1a7.pdf</ext-link>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B10">
				<mixed-citation>Herbst, L.H., Jacobson, E.R., Klein, P.A., Balazs, G.H., Moretti, R., Brown, T., y Sundberg J. 1999. Comparative pathology and pathogenesis of spontaneous and experimentally induced fibropapillomas of green turtles (<italic>Chelonia mydas</italic>). <italic>Veterinary Pathology</italic> 36(6): 551-564. 10.1354/vp.36-6-551</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Herbst</surname>
							<given-names>L.H.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Jacobson</surname>
							<given-names>E.R.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Klein</surname>
							<given-names>P.A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Balazs</surname>
							<given-names>G.H.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Moretti</surname>
							<given-names>R.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Brown</surname>
							<given-names>T.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Sundberg</surname>
							<given-names>J.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>1999</year>
					<article-title>Comparative pathology and pathogenesis of spontaneous and experimentally induced fibropapillomas of green turtles (Chelonia mydas)</article-title>
					<source>Veterinary Pathology</source>
					<volume>36</volume>
					<issue>6</issue>
					<fpage>551</fpage>
					<lpage>564</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.1354/vp.36-6-551</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B11">
				<mixed-citation>Huerta, P., Pineda, H., Aguirre, A., Spraker, T., Sarti, L., y Barragan, A. 2002. First confirmed case of fibropapilloma in a leatherback turtle (<italic>Dermochelys coriacea</italic>). In proceedings of the 20<sup>th</sup> Annual Symposium on Sea Turtle Biology and Conservation, p. 193. National Oceanic and Atmospheric Administration technical memorandum NMFS-SEFSC-477. Washington, DC: United States Department of Commerce. <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://www.researchgate.net/publication/313390181_First_confirmed_case_of_fibropapilloma_in_a_leatherback_turtle_Dermochelys_coriacea">https://www.researchgate.net/publication/313390181_First_confirmed_case_of_fibropapilloma_in_a_leatherback_turtle_Dermochelys_coriacea</ext-link>
				</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="book">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Huerta</surname>
							<given-names>P.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Pineda</surname>
							<given-names>H.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Aguirre</surname>
							<given-names>A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Spraker</surname>
							<given-names>T.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Sarti</surname>
							<given-names>L.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Barragan</surname>
							<given-names>A.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2002</year>
					<chapter-title>First confirmed case of fibropapilloma in a leatherback turtle (Dermochelys coriacea)</chapter-title>
					<source>proceedings of the 20<sup>th</sup> Annual Symposium on Sea Turtle Biology and Conservation</source>
					<fpage>193</fpage>
					<lpage>193</lpage>
					<ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://www.researchgate.net/publication/313390181_First_confirmed_case_of_fibropapilloma_in_a_leatherback_turtle_Dermochelys_coriacea">https://www.researchgate.net/publication/313390181_First_confirmed_case_of_fibropapilloma_in_a_leatherback_turtle_Dermochelys_coriacea</ext-link>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B12">
				<mixed-citation>IUCN. 2008. IUCN Red List of Threatened Species. <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://www.iucnredlist.org">http://www.iucnredlist.org</ext-link>. Fecha de consulta 20 de Junio de 2023. </mixed-citation>
				<element-citation publication-type="webpage">
					<person-group person-group-type="author">
						<collab>IUCN</collab>
					</person-group>
					<year>2008</year>
					<source>IUCN Red List of Threatened Species</source>
					<ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://www.iucnredlist.org">http://www.iucnredlist.org</ext-link>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B13">
				<mixed-citation>Jacobson, E.R., Buergelt, C., Williams, B., y Harris, R.K. 1991. Herpesvirus in cutaneous fibropapillomas of the green turtle <italic>Chelonia mydas</italic>. <italic>Diseases of Aquatic Organisms</italic> 12(1): 1-6. <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://www.int-res.com/articles/dao/12/d012p001.pdf">https://www.int-res.com/articles/dao/12/d012p001.pdf</ext-link>
				</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Jacobson</surname>
							<given-names>E.R.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Buergelt</surname>
							<given-names>C.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Williams</surname>
							<given-names>B.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Harris</surname>
							<given-names>R.K.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>1991</year>
					<article-title>Herpesvirus in cutaneous fibropapillomas of the green turtle Chelonia mydas</article-title>
					<source>Diseases of Aquatic Organisms</source>
					<volume>12</volume>
					<issue>1</issue>
					<fpage>1</fpage>
					<lpage>6</lpage>
					<ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://www.int-res.com/articles/dao/12/d012p001.pdf">https://www.int-res.com/articles/dao/12/d012p001.pdf</ext-link>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B14">
				<mixed-citation>Maldonado-Gasca, A., y Zapata-Rosales, M.T. 2007. Primeros registros de tortugas blancas <italic>Chelonia mydas</italic> con fibropapilomas en Yucatán, México. CICIMAR <italic>Oceánides</italic> 22(1-2): 29-33. https://doi.org/10.37543/oceanides.v22i12.35</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Maldonado-Gasca</surname>
							<given-names>A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Zapata-Rosales</surname>
							<given-names>M.T.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2007</year>
					<article-title>Primeros registros de tortugas blancas Chelonia mydas con fibropapilomas en Yucatán, México</article-title>
					<source>CICIMAR Oceánides</source>
					<volume>22</volume>
					<issue>1</issue>
					<fpage>29</fpage>
					<lpage>33</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.37543/oceanides.v22i12.35</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B15">
				<mixed-citation>Mashkour, N., Jones, K., Wirth, W., Burgess, G., y Ariel, E. 2021. The concurrent detection of Chelonid alphaherpesvirus 5 and <italic>Chelonia mydas</italic> Papillomavirus 1 in tumoured and on-tumoured green turtles. <italic>Animals</italic> 11(3): 697. https://doi.org/10.3390/ani11030697</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Mashkour</surname>
							<given-names>N.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Jones</surname>
							<given-names>K.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Wirth</surname>
							<given-names>W.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Burgess</surname>
							<given-names>G.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Ariel</surname>
							<given-names>E.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2021</year>
					<article-title>The concurrent detection of Chelonid alphaherpesvirus 5 and Chelonia mydas Papillomavirus 1 in tumoured and on-tumoured green turtles</article-title>
					<source>Animals</source>
					<volume>11</volume>
					<issue>3</issue>
					<fpage>697</fpage>
					<lpage>697</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.3390/ani11030697</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B16">
				<mixed-citation>Mejía-Radillo, R.Y., Zavala-Norzagaray, A.A., Chávez-Medina, J.A., Aguirre, A.A., y Escobedo-Bonilla, C.M. 2019. Presence of Chelonid herpesvirus 5 (ChHV5) in sea turtles in northern Sinaloa, Mexico. <italic>Diseases of Aquatic Organisms</italic> 132(2): 99-108. 10.3354/dao03313</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Mejía-Radillo</surname>
							<given-names>R.Y.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Zavala-Norzagaray</surname>
							<given-names>A.A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Chávez-Medina</surname>
							<given-names>J.A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Aguirre</surname>
							<given-names>A.A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Escobedo-Bonilla</surname>
							<given-names>C.M.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2019</year>
					<article-title>Presence of Chelonid herpesvirus 5 (ChHV5) in sea turtles in northern Sinaloa, Mexico</article-title>
					<source>Diseases of Aquatic Organisms</source>
					<volume>132</volume>
					<issue>2</issue>
					<fpage>99</fpage>
					<lpage>108</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.3354/dao03313</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B17">
				<mixed-citation>Page-Karjian, A., Chabot, R., Stacy, N.I., Morgan, A.S., Valverde, R.A., Stewart, S., Coppenrath, C., Manire, C.A., Herbst, L.H., Gregory, C.R., Ritchie, B., y Perrault, J. 2020. Comprehensive health assessment of green turtles <italic>Chelonia mydas</italic> nesting in southeastern Florida, USA. <italic>Endangered Species Research</italic> 42, 21-35. https://doi.org/10.3354/esr01036</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Page-Karjian</surname>
							<given-names>A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Chabot</surname>
							<given-names>R.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Stacy</surname>
							<given-names>N.I.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Morgan</surname>
							<given-names>A.S.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Valverde</surname>
							<given-names>R.A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Stewart</surname>
							<given-names>S.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Coppenrath</surname>
							<given-names>C.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Manire</surname>
							<given-names>C.A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Herbst</surname>
							<given-names>L.H.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Gregory</surname>
							<given-names>C.R.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Ritchie</surname>
							<given-names>B.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Perrault</surname>
							<given-names>J.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2020</year>
					<article-title>Comprehensive health assessment of green turtles Chelonia mydas nesting in southeastern Florida, USA</article-title>
					<source>Endangered Species Research</source>
					<volume>42</volume>
					<fpage>21</fpage>
					<lpage>35</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.3354/esr01036</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B18">
				<mixed-citation>Patricio, A.R., Velez-Zuazo, X., Diez, C.E., Van Dam, R., y Sabat, A.M. 2011. Survival probability of immature green turtles in two foraging grounds at Culebra, Puerto Rico. <italic>Marine Ecology Progress Series</italic> 440, 217-227. https://doi.org/10.3354/meps09337</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Patricio</surname>
							<given-names>A.R.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Velez-Zuazo</surname>
							<given-names>X.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Diez</surname>
							<given-names>C.E.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Van Dam</surname>
							<given-names>R.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Sabat</surname>
							<given-names>A.M.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2011</year>
					<article-title>Survival probability of immature green turtles in two foraging grounds at Culebra, Puerto Rico</article-title>
					<source>Marine Ecology Progress Series</source>
					<volume>440</volume>
					<fpage>217</fpage>
					<lpage>227</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.3354/meps09337</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B19">
				<mixed-citation>Reséndiz, E., Cedillo-Peláez, C., Harfush-Meléndez, M., SalasGarrido, C.G., y Constantino-Casas, F. 2015. Caracterización macroscópica, microscópica y ultraestructural de Fibropapilomas de tortuga golfina (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>) de la playa “Escobilla” Oaxaca. <italic>Ciencia y mar</italic> 24(56): 3-18. <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://biblat.unam.mx/hevila/Cienciaymar/2015/no56/1.pdf">https://biblat.unam.mx/hevila/Cienciaymar/2015/no56/1.pdf</ext-link>
				</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Reséndiz</surname>
							<given-names>E.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Cedillo-Peláez</surname>
							<given-names>C.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Harfush-Meléndez</surname>
							<given-names>M.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>SalasGarrido</surname>
							<given-names>C.G.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Constantino-Casas</surname>
							<given-names>F.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2015</year>
					<article-title>Caracterización macroscópica, microscópica y ultraestructural de Fibropapilomas de tortuga golfina (Lepidochelys olivacea) de la playa “Escobilla” Oaxaca</article-title>
					<source>Ciencia y mar</source>
					<volume>24</volume>
					<issue>56</issue>
					<fpage>3</fpage>
					<lpage>18</lpage>
					<ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://biblat.unam.mx/hevila/Cienciaymar/2015/no56/1.pdf">https://biblat.unam.mx/hevila/Cienciaymar/2015/no56/1.pdf</ext-link>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B20">
				<mixed-citation>Reséndiz, E., Fernández-Sanz, H., Domínguez-Contreras, J.F., Ramos-Díaz, A.H., Mancini, A., Zavala-Norzagaray, A.A., y Agiurre, A.A. 2021. Molecular characterization of Chelonid alphaherpesvirus 5 in a black turtle (<italic>Chelonia mydas</italic>) fibropapilloma from Baja California Sur, Mexico. <italic>Animals</italic> 11(1): 105. 10.3390/ani11010105</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Reséndiz</surname>
							<given-names>E.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Fernández-Sanz</surname>
							<given-names>H.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Domínguez-Contreras</surname>
							<given-names>J.F.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Ramos-Díaz</surname>
							<given-names>A.H.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Mancini</surname>
							<given-names>A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Zavala-Norzagaray</surname>
							<given-names>A.A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Agiurre</surname>
							<given-names>A.A.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2021</year>
					<article-title>Molecular characterization of Chelonid alphaherpesvirus 5 in a black turtle (Chelonia mydas) fibropapilloma from Baja California Sur, Mexico</article-title>
					<source>Animals</source>
					<volume>11</volume>
					<issue>1</issue>
					<fpage>105</fpage>
					<lpage>105</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.3390/ani11010105</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B21">
				<mixed-citation>Reséndiz, E., Fernández-Sanz, H., Torres, D.S., Vega-Bravo, J.A., y Lara, M. 2019. Gross examination and histopathology of fibropapillomas in <italic>Chelonia mydas</italic> and <italic>Lepidochelys olivacea</italic> from Baja California Sur, Mexico. <italic>Journal of Histology and Histopathology</italic> 2019; 6:1. http://dx.doi.org/10.7243/2055091X-6-1.</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Reséndiz</surname>
							<given-names>E.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Fernández-Sanz</surname>
							<given-names>H.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Torres</surname>
							<given-names>D.S.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Vega-Bravo</surname>
							<given-names>J.A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Lara</surname>
							<given-names>M.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2019</year>
					<article-title>Gross examination and histopathology of fibropapillomas in Chelonia mydas and Lepidochelys olivacea from Baja California Sur, Mexico</article-title>
					<source>Journal of Histology and Histopathology</source>
					<volume>6</volume>
					<fpage>1</fpage>
					<lpage>1</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.7243/2055091X-6-1</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B22">
				<mixed-citation>Reséndiz, E., Flores-Ramírez, S., Koch, V., y Cordero-Tapia, A. 2016. First record of fibropapillomatosis in a green turtle <italic>Chelonia mydas</italic> from the Baja California Peninsula. <italic>Journal of Aquatic Animals Health</italic> 28(4): 252-257. 10.1080/08997659.2016.1223207</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Reséndiz</surname>
							<given-names>E.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Flores-Ramírez</surname>
							<given-names>S.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Koch</surname>
							<given-names>V.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Cordero-Tapia</surname>
							<given-names>A.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2016</year>
					<article-title>First record of fibropapillomatosis in a green turtle Chelonia mydas from the Baja California Peninsula</article-title>
					<source>Journal of Aquatic Animals Health</source>
					<volume>28</volume>
					<issue>4</issue>
					<fpage>252</fpage>
					<lpage>257</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.1080/08997659.2016.1223207</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B23">
				<mixed-citation>SEMARNAT. 2018. Programa de acción para la conservación de la especie tortuga golfina (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>), SEMARNAT/ CONANP, México (Año de edición 2018). <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/443997/PACE_Tortuga_Golfina.pdf">https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/443997/PACE_Tortuga_Golfina.pdf</ext-link>
				</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="legal-doc">
					<person-group person-group-type="author">
						<collab>SEMARNAT</collab>
					</person-group>
					<year>2018</year>
					<source>Programa de acción para la conservación de la especie tortuga golfina (Lepidochelys olivacea), SEMARNAT/ CONANP, México (Año de edición 2018)</source>
					<ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/443997/PACE_Tortuga_Golfina.pdf">https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/443997/PACE_Tortuga_Golfina.pdf</ext-link>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B24">
				<mixed-citation>Smith, G.M., y Coates, C.W. 1938. Fibro-epithelial growths of the skin in large marine turtles, <italic>Chelonia mydas</italic> (Linnaeus). <italic>Zoologica</italic> 23: 93-98.https://doi.org/10.5962/p.203654</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Smith</surname>
							<given-names>G.M.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Coates</surname>
							<given-names>C.W.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>1938</year>
					<article-title>Fibro-epithelial growths of the skin in large marine turtles, Chelonia mydas (Linnaeus)</article-title>
					<source>Zoologica</source>
					<volume>23</volume><bold>:</bold><fpage>93</fpage>
					<lpage>98</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.5962/p.203654</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B25">
				<mixed-citation>Suárez-Domínguez, E.A., Martínez-Serrano, I., Righini, N., Chamlaty-Fayad, Y.E., Bello-Sánchez, E.A., y Ramos-Díaz, A.H. 2020. Fibropapillomatosis in free-ranging green sea turtles (<italic>Chelonia mydas</italic>) off the central coast of Veracruz, Mexico. <italic>Ciencias Marinas</italic> 46(2):133-143. https://doi.org/10.7773/cm.v46i2.3043</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Suárez-Domínguez</surname>
							<given-names>E.A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Martínez-Serrano</surname>
							<given-names>I.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Righini</surname>
							<given-names>N.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Chamlaty-Fayad</surname>
							<given-names>Y.E.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Bello-Sánchez</surname>
							<given-names>E.A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Ramos-Díaz</surname>
							<given-names>A.H.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2020</year>
					<article-title>Fibropapillomatosis in free-ranging green sea turtles (Chelonia mydas) off the central coast of Veracruz, Mexico</article-title>
					<source>Ciencias Marinas</source>
					<volume>46</volume>
					<issue>2</issue>
					<fpage>133</fpage>
					<lpage>143</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.7773/cm.v46i2.3043</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B26">
				<mixed-citation>Tagliolatto, A.B., Guimarães, S.M., Lobo-Hajdu, G., y MonteiroNeto, C. 2016. Characterization of fibropapillomatosis in green turtles <italic>Chelonia mydas</italic> (Cheloniidae) captured in a foraging area in southeastern Brazil. <italic>Diseases of Aquatic Organisms</italic> 121(3), 233-240. 10.3354/dao03020</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Tagliolatto</surname>
							<given-names>A.B.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Guimarães</surname>
							<given-names>S.M.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Lobo-Hajdu</surname>
							<given-names>G.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>MonteiroNeto</surname>
							<given-names>C.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2016</year>
					<article-title>Characterization of fibropapillomatosis in green turtles Chelonia mydas (Cheloniidae) captured in a foraging area in southeastern Brazil</article-title>
					<source>Diseases of Aquatic Organisms</source>
					<volume>121</volume>
					<issue>3</issue>
					<fpage>233</fpage>
					<lpage>240</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.3354/dao03020</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B27">
				<mixed-citation>Thrusfield, M. (2018) Veterinary epidemiology. John Wiley &amp; Sons. </mixed-citation>
				<element-citation publication-type="book">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Thrusfield</surname>
							<given-names>M.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2018</year>
					<source>Veterinary epidemiology</source>
					<publisher-name>John Wiley &amp; Sons</publisher-name>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B28">
				<mixed-citation>VanderWaal, K., Morrison, R.B., Neuhauser, C., Vilalta, C. y Perez, A.M. 2017. Translating big data into smart data for veterinary epidemiology. <italic>Frontiers in Veterinary Sciences</italic> 4:110. https://doi.org/10.3389/fvets.2017.00110</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>VanderWaal</surname>
							<given-names>K.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Morrison</surname>
							<given-names>R.B.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Neuhauser</surname>
							<given-names>C.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Vilalta</surname>
							<given-names>C.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Perez</surname>
							<given-names>A.M.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2017</year>
					<article-title>Translating big data into smart data for veterinary epidemiology</article-title>
					<source>Frontiers in Veterinary Sciences</source>
					<volume>4</volume>
					<fpage>110</fpage>
					<lpage>110</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.3389/fvets.2017.00110</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B29">
				<mixed-citation>Whitmore, L., Yetsko, K., Farrell, J.A., Page-Karjian, A., Daniel, W., Shaver, D.J., Frandsen, H., Shelby-Walker, J., Crowder, W., Bovery, C., Rollinson, D., Burkhalter, B., Ryan, E., y Duffy, D. 2021. Evolutionary genomic comparisons of Chelonid herpesvirus 5 (ChHV5) from fibropapillomatosis-afflicted green (<italic>Chelonia mydas</italic>), olive ridley (<italic>Lepidochelys olivacea</italic>), and Kemp’s Ridley (<italic>Lepidochelys kempii</italic>) sea turtles. <italic>Animals</italic> 11(9): 2489. 10.3390/ani11092489</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Whitmore</surname>
							<given-names>L.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Yetsko</surname>
							<given-names>K.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Farrell</surname>
							<given-names>J.A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Page-Karjian</surname>
							<given-names>A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Daniel</surname>
							<given-names>W.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Shaver</surname>
							<given-names>D.J.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Frandsen</surname>
							<given-names>H.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Shelby-Walker</surname>
							<given-names>J.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Crowder</surname>
							<given-names>W.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Bovery</surname>
							<given-names>C.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Rollinson</surname>
							<given-names>D.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Burkhalter</surname>
							<given-names>B.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Ryan</surname>
							<given-names>E.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Duffy</surname>
							<given-names>D.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2021</year>
					<article-title>Evolutionary genomic comparisons of Chelonid herpesvirus 5 (ChHV5) from fibropapillomatosis-afflicted green (Chelonia mydas), olive ridley (Lepidochelys olivacea), and Kemp’s Ridley (Lepidochelys kempii) sea turtles</article-title>
					<source>Animals</source>
					<volume>11</volume>
					<issue>9</issue>
					<fpage>2489</fpage>
					<lpage>2489</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.3390/ani11092489</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B30">
				<mixed-citation>Work, T.M., y Balazs, G.H. 1999. Relating tumor score to hematology in green turtles with fibropapillomatosis in Hawaii. <italic>Journal of Wildlife Diseases</italic> 35(4): 804-807. 10.7589/0090-3558-35.4.804</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Work</surname>
							<given-names>T.M.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Balazs</surname>
							<given-names>G.H.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>1999</year>
					<article-title>Relating tumor score to hematology in green turtles with fibropapillomatosis in Hawaii</article-title>
					<source>Journal of Wildlife Diseases</source>
					<volume>35</volume>
					<issue>4</issue>
					<fpage>804</fpage>
					<lpage>807</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.7589/0090-3558-35.4.804</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B31">
				<mixed-citation>Work, T.M., Dagenais, J., Willimann, A., Balazs, G., Mansfield, K., y Ackermann, M. 2020. Differences in antibody responses against Chelonid alphaherpesvirus 5 (ChHV5) suggest differences in virus biology in ChHV5-seropositive green turtles from Hawaii and ChHV5-seropositive green turtles from Florida. <italic>Journal of Virology</italic> 94(4), e01658-19. 10.1128/JVI.01658-19</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Work</surname>
							<given-names>T.M.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Dagenais</surname>
							<given-names>J.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Willimann</surname>
							<given-names>A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Balazs</surname>
							<given-names>G.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Mansfield</surname>
							<given-names>K.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Ackermann</surname>
							<given-names>M.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2020</year>
					<article-title>Differences in antibody responses against Chelonid alphaherpesvirus 5 (ChHV5) suggest differences in virus biology in ChHV5-seropositive green turtles from Hawaii and ChHV5-seropositive green turtles from Florida</article-title>
					<source>Journal of Virology</source>
					<volume>94</volume>
					<issue>4</issue>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.1128/JVI.01658-19</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B32">
				<mixed-citation>Yetsko, K., Farrell, J.A., Blackburn, N.B., Whitmore, L., Stammnitz, M.R., Whilde, J., Eastman, C., Rollinson, D., Thomas, R., Krstic, A., Linser, P., Creer, S., Carvahlo, G., Devlin, M., Nahvi, N., Leandro, A.C., deMar, T., Burkhalter, B., Murchison, M., Schinzler, C., y Duffy, D. 2021. Molecular characterization of a marine turtle tumor epizootic, profiling external, internal and postsurgical regrowth tumors. <italic>Communications biology</italic> 4(1): 1-16. https://doi.org/10.1038/s42003-021-01656-7</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Yetsko</surname>
							<given-names>K.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Farrell</surname>
							<given-names>J.A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Blackburn</surname>
							<given-names>N.B.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Whitmore</surname>
							<given-names>L.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Stammnitz</surname>
							<given-names>M.R.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Whilde</surname>
							<given-names>J.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Eastman</surname>
							<given-names>C.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Rollinson</surname>
							<given-names>D.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Thomas</surname>
							<given-names>R.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Krstic</surname>
							<given-names>A.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Linser</surname>
							<given-names>P.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Creer</surname>
							<given-names>S.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Carvahlo</surname>
							<given-names>G.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Devlin</surname>
							<given-names>M.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Nahvi</surname>
							<given-names>N.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Leandro</surname>
							<given-names>A.C.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>deMar</surname>
							<given-names>T.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Burkhalter</surname>
							<given-names>B.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Murchison</surname>
							<given-names>M.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Schinzler</surname>
							<given-names>C.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Duffy</surname>
							<given-names>D.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2021</year>
					<article-title>Molecular characterization of a marine turtle tumor epizootic, profiling external, internal and postsurgical regrowth tumors</article-title>
					<source>Communications biology</source>
					<volume>4</volume>
					<comment>1</comment>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.1038/s42003-021-01656-7</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
			<ref id="B33">
				<mixed-citation>Zavaleta-Lizárraga, L., y Morales-Mávil, JE. 2013. Nest site selection by the green turtle (<italic>Chelonia mydas</italic>) in a beach of the north of Veracruz, Mexico. <italic>Revista Mexicana de Biodiversidad</italic> 84(3): 927-937. 10.7550/rmb.31913</mixed-citation>
				<element-citation publication-type="journal">
					<person-group person-group-type="author">
						<name>
							<surname>Zavaleta-Lizárraga</surname>
							<given-names>L.</given-names>
						</name>
						<name>
							<surname>Morales-Mávil</surname>
							<given-names>JE.</given-names>
						</name>
					</person-group>
					<year>2013</year>
					<article-title>Nest site selection by the green turtle (Chelonia mydas) in a beach of the north of Veracruz, Mexico</article-title>
					<source>Revista Mexicana de Biodiversidad</source>
					<volume>84</volume>
					<issue>3</issue>
					<fpage>927</fpage>
					<lpage>937</lpage>
					<pub-id pub-id-type="doi">10.7550/rmb.31913</pub-id>
				</element-citation>
			</ref>
		</ref-list>
	</back>
</article>